Vertrouwen kun je niet meten

Er zijn van die woorden die we zo veel gebruiken dat ze bijna ‘vanzelfsprekend’ zijn. Vertrouwen is zo’n woord. Eeuwenlang werd vertrouwen gezien als een houding van mensen tegenover elkaar. Iets wat gaat over geloofwaardigheid, betrouwbaarheid, wederkerigheid en verantwoordelijkheid. Over de vraag of je op iemand kan bouwen. In gezinnen, verenigingen, kerken, buurten en gemeenschappen.

Temperatuur meten

En toch lijkt vertrouwen een andere opmars te maken door een prominente plek in te nemen in de bestuurskamer, in de politiek. Want, het vertrouwen in de politiek stijgt, daalt of stagneert. Het duikt op in opiniepeilingen, bestuursrapporten, verkiezingsanalyses en krantenkoppen. Alsof vertrouwen een temperatuur is die je dagelijks kunt opnemen. Maar misschien gaat het daar juist mis.

Afgehaakt 

Nog niet zo heel lang is vertrouwen ook een indicator van goed bestuur en een graadmeter voor de gezondheid van onze democratie. En inmiddels meten we het onafgebroken. Hebben burgers vertrouwen? Hoe groot is de kloof? Welke groepen haken af? Denk bijvoorbeeld aan de ‘Atlas van Afgehaakt Nederland’. Een noodkreet over het sentiment dat de overheid er niet meer voor iedereen is. Een atlas met uitleg over verschillen in opleiding, inkomen en gezondheid en hoe dit samenhangt met politieke keuzes en het vertrouwen in de politiek. 

Kloofdenken

Natuurlijk, het is meer dan begrijpelijk om aan vertrouwen aandacht te schenken. Het heeft echter óók een keerzijde. Want, door vertrouwen als probleem te definiëren, organiseren we wantrouwen. Wie zoekt naar de kloof tussen de overheid en mensen en dit vervolgens gaat meten, gaat het zogezegd als vanzelf vinden. Niet om te ontkennen dat het er niet is, zeker niet, maar het is wel goed om er bewust van te zijn hoeveel invloed het ‘kloofdenken’ op ons heeft. 

Geluksmachine

Daar komt nog iets bij. De overheid kan werken – en dat is een belangrijke opdracht - aan veiligheid, rechtvaardigheid bewaken, voorzieningen organiseren en keuzes maken voor de toekomst. Alleen zorgdragen voor tevreden mensen in een samenleving is andere koek. Dat is niet iets wat je ‘even’ produceert of organiseert als overheid. Alsof vertrouwen automatisch volgt uit voldoende beleidsoutput. Kortom, de overheid is geen ‘geluksmachine’.

Vertrouwen zit in mensen

De kracht van een samenleving zit niet alleen in wat de overheid doet. De kracht van een samenleving zit in wat mensen voor elkaar betekenen, voor elkaar over hebben. In het vertrouwen dat buren elkaar helpen. Dat vrijwilligers zich inzetten. Dat verenigingen mensen verbinden. Dat we als mens in staat zijn verschillen vreedzaam te overbruggen.

Kostbaar kapitaal 

Vertrouwen is géén prestatie-indicator maar kostbaar kapitaal. Het is niet af te dwingen en slechts gedeeltelijk te meten. Het is niet op commando te ‘produceren’, maar het is wel te verdienen. Door betrouwbaar en zorgvuldig te handelen, door eerlijk te zijn over moeilijke keuzes en verder te kijken dan de volgende verkiezingen. En belangrijk: een betrouwbare overheid neemt verantwoordelijkheid en legt daarover verantwoording af. Het is onze plicht om daarbij ook verder vooruit te kijken en oog te hebben voor toekomstige generaties. 

Het vertrouwen waard

Is het al met al niet beter om minder te praten over ‘dalende vertrouwenscijfers’ en veel meer te spreken over de kwaliteit van onze besluiten? Minder ons te uiten over ‘gevoelens van afstand’ maar het meer te hebben over de helderheid van keuzes? Minder de vraag stellen of burgers vertrouwen hebben, maar meer ingaan op de vraag of politiek en samenleving het vertrouwen waard is?

Grondstof

Vertrouwen is geen statistiek. Het is een kostbaar geschenk dat mensen aan elkaar geven. Een democratie blijft niet overeind omdat zij goed scoort in onderzoeken. Een democratie lééft omdat burgers, maatschappelijke organisaties en bestuurders iedere dag opnieuw kiezen voor samenwerking, verantwoordelijkheid en onderling vertrouwen. En dat heeft niets met een meetlat te maken. Het is de grondstof voor een vrije samenleving en daar, mogen we ons best beter bewust van zijn.

Reageren? Mail naar burgemeester@barneveld.nl(Verwijst naar een e-mailadres).