Adviezen Adviesraad Sociaal Domein

Door de krappe tijdsplanning in relatie met het laat beschikbaar komen van de concept tekst alsmede de vakantieperiode zijn wij niet in de gelegenheid geweest om in een vergadering een formeel advies van de ASD te formuleren. 

Wij kunnen u wel informeren over de gesignaleerde aandachtspunten naar aanleiding van de presentatie in onze vergadering van 9 juli. Nadat wij op 15 juli 2025 de concept tekst hebben ontvangen zijn door de individuele leden diverse opmerkingen gemaakt. 

1. Visie 

Visie is mooi, maar tegelijkertijd ongrijpbaar. Natuurlijk is een visie hebben op, essentieel, maar aan verdere uitwerking en monitoren realisering, daar ontkom je tevens niet aan. Kan deze visie in de praktijk wel worden uitgewerkt of zijn het gedachten en vooral wensen? Het zijn vooral veel wensen en ideeën, de gemeente wil ruimte waar het kan, werkt samen met inwoners en partners, geeft oplossingen die passen bij de vraag (pag. 8), een toetsing in de vier jaar en de sociale laag als fundament (pag. 9). Maar steeds komt de vraag op, hoe gaat dit uitgewerkt worden? en wat al eerder genoemd is, is er genoeg financiële ruimte en ondersteuning. 

In de visie wordt gesproken over ‘eigen verantwoordelijkheid’, maar de ‘eigen regie met ondersteuning’ sluit mogelijk beter aansluit bij de bedoeling van het beleid. 

Tot slot de vormgeving van de visie. Het kleurgebruik – waarbij bepaalde elementen visueel worden benadrukt – wekt de indruk dat deze onderdelen belangrijker zijn dan andere. Ook de volgorde van de tekst werd besproken: de laatste alinea zou mogelijk beter als inleiding kunnen dienen. Begin met de kernzin: “Eigen verantwoordelijkheid (eigen regie met ondersteuning) en elkaar helpen is essentieel.” 

2. Passende woonsituatie 

Verrassend dat dit opgenomen is in de Visie Sociaal Domein en de omgevingsvisie. Dit geeft ook direct de verwevenheid en de urgentie hiervan aan. Er is gesteld (of kan gesteld worden) dat een passende betaalbare woonsituatie wel tot 50% van de huidige problematieken in het Sociaal Domein op kan lossen of in ieder geval de goede richting op laten bewegen. Zonder dit echt aan te pakken is het anders dweilen met de kraan open in het sociale domein (alle goede inspanningen ten spijt geven de inspanningen maar een zeer beperkt rendement). Van de gemeente Barneveld verwachten wij daarom een duidelijke regie en trekkersrol op dit onderdeel. Het alleen noemen dat visie Sociaal Domein en Omgevingsvisie met elkaar zijn verbonden is te gemakkelijk. 

De constateringen in de visie Sociaal Domein zetten extra druk op het realiseren van passende betaalbare woonsituaties voor Barneveldse inwoners. De verwachte groei van de gemeente geeft hierbij bovendien extra mogelijkheden om zaken te realiseren maar mag in onze ogen niet ten koste gaan van huidige problematieken in bestaande wijken. 

Vermijd als het mogelijk is het gebruik van bijvoeglijke naamwoorden zoals "meer verbinding" en "toegenomen kansengelijkheid". Sociale problemen liggen vaak in de leefomgeving en hoewel er een breed draagvlak is gecreëerd door het participatieproces met partners en inwoners, schiet het speerpunt "zelf-samen-gemeente" zijn doel voorbij vanwege de visiebeschrijving die bijna niemand leest. 

De woningnood is groot, en het is positief dat dit in de Omgevingsvisie is opgenomen. Tegelijkertijd is het belangrijk om ook in kleinere kernen ruimte te bieden voor groei. Dit is essentieel om de leefbaarheid en het voorzieningenniveau op peil te ouden. Koppel demografische analyses aan ruimtelijke plannen. Stimuleer woningbouw in kernen waar dit bijdraagt aan het behoud van voorzieningen en sociale samenhang. 

Ook lijkt woningrenovatie hoger op de agenda te staan dan woningbouw. Welke invloed heeft dit over het veranderende dorpse karakter door bevolkingsgroei? 

3. Zelf-samen-gemeente 

De presentatie van het principe ‘zelf-samen-gemeente’ roept vragen op.  Wij benadrukken hier nogmaals de aanbeveling m.b.t. de vormgeving van zelf-samen-gemeente. Het lijkt hierbij alsof de gemeente pas op de laatste plaats komt terwijl het een samenspel en ook een balans is van alle betrokkenen. Overweeg een visuele weergave, zoals een driehoek, waarin de balans tussen zelf, samen en overheid zichtbaar wordt. 

De volgorde suggereert een hiërarchie, waarbij ‘zelf’ bovenaan staat. De raad pleit voor meer nadruk op het ‘samen’, omdat veel mensen niet in staat zijn om zelfstandig zaken op te pakken. Ook het begrip ‘zelf’ werd als verwarrend ervaren: gaat het om individuele verantwoordelijkheid, of juist om collectieve kracht? De gemeente spreekt van een verschuiving in de focus van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid. En verder heel veel mooi omschreven zinnen en woorden. Ondanks een aantal sterke verbanden in onze Barneveldse samenleving, is individualisering een sociologische ontwikkeling die al vele jaren in Nederland sterker en sterker wordt. Het opnieuw versterken van samenwerkingsverbanden is iets waar de gemeente soms een faciliterende rol in kan spelen, maar is iets wat in de kern vooral van de burgers zelf moet komen. 

4. Geen woorden maar daden 

Het ontbreekt ons inziens in dit visiestuk aan SMART-omschreven doelen. Een visiestuk zonder meetbare doelen is het beschrijven van luchtkastelen. Wij constateren dat het woord “meer” ruim meer dan 250 keer voor komt in de tekst en lijkt daarmee wel een doel op zich of een soort van toverwoord in dit document. Maar wat houdt dat 'meer' concreet in? Wat is het startpunt, wat is de nulmeting waarvan uit we het 'meer' concreter kunnen maken? Hoeveel 'meer' wordt er bedoeld? Wordt 'meer' als doel al vaak niet automatisch bereikt bij groei van de gemeente? En is 'meer' altijd beter? Gaat 'meer' alleen over aantallen, maar niet over kwaliteit efficiënt, effectief, doelmatig, doelgericht en gewaardeerd door bewoners? 

Wij hopen dat "meer" niet alleen kwantitatieve aspecten heeft. Die zijn overigens in absolute zin makkelijk te realiseren bij de verwachte groei van de gemeente. En in relatieve zin geeft het vele mogelijkheden om ook hier een gewenste richting te presenteren.  Zonder goede "nul-meting" is het lastig om kwalitatieve resultaten te bepalen. 

Naar onze mening dient "meer" ook kwalitatieve elementen te bevatten zoals efficiënt, effectief, doelmatig, doelgericht en gewaardeerd door bewoners. 

5. Wensenlijst en financiën 

Het ontbreekt aan budget of kostenraming en dat is zorgwekkend. Vooral gezien de zogenaamd "stijgende kosten" en zijn wij om die reden zeer benieuwd naar de economische planning. Het is belangrijk om duidelijk te maken wanneer de gemeente actie onderneemt en wat ervan de samenleving verwacht wordt. Een verlanglijst met een kostprijs en we weten dat er beperkte middelen zijn (en stijgende kosten). Daarom willen wij graag geïnformeerd worden of er kosten/baten analyses worden gemaakt (en welke) alsmede wat de prioriteiten volgorde is. Bij de prioriteiten-volgorde horen de te realiseren zaken d.m.v. efficiency en doelmatigheid van het ambtelijk apparaat hoog op de lijst te staan (doelen met name realiseren zonder extra out of pocket kosten). 

6. Kansenongelijkheid en focus op grotere kernen 

In de visie wordt terecht aandacht besteed aan kansenongelijkheid, met name in Voorthuizen en Barneveld. Tegelijkertijd spreken we de zorg uit dat deze focus mogelijk ten koste gaat van de kleinere dorpen binnen de gemeente. Er word gepleit voor een evenwichtige benadering, waarin ook de behoeften van inwoners in kleinere kernen worden meegenomen. 

Daarnaast is er een risico dat bepaalde wijken buiten beeld raken. De aandacht gaat vaak uit naar aandachtswijken, maar ook in andere wijken – waar bijvoorbeeld veel ouderen wonen – spelen urgente vraagstukken, zoals vergrijzing. Dit vraagt om een bredere blik. Zorg voor een wijkgerichte benadering waarbij demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing, leidend zijn. 

Onderzoek of beleidsdata uitgesplitst kunnen worden per wijk of kern, zodat gerichter gestuurd kan worden. 

7. Positieve gezondheid en geestelijk welzijn 

Geestelijk welzijn kwam in de vergadering nadrukkelijk naar voren als een belangrijk aandachtspunt. Het werd omschreven als een soort ‘voorportaal’ voor bredere gezondheid en participatie. Juist daarom verdient het een prominente plek in het beleid. 

8. Aandacht voor 75-plussers 

We merken op dat de urgentie rondom de groep 75-plussers in de visie nog onvoldoende wordt geadresseerd. Deze groep heeft specifieke behoeften die vragen om maatwerk en gerichte ondersteuning. voor een prominente plek voor ouderen in de visie, gebaseerd op hun leefwereld en behoeften.

Het Ontwerp Omgevingsvisie gemeente Barneveld is na een intensief proces een samenhangend geheel geworden. Dat het sociale domein als 4e laag geïntegreerd is in de omgevingsvisie is verrassend gevonden en bijzonder waardevol; alle aspecten vanuit de omgevingsvisie zijn op deze wijze met elkaar verbonden! 
De opdeling in deelgebieden maakt het document goed leesbaar. De ambities en uitgangspunten zijn in mooie woorden als bereikbaarheid, gezond, duurzaamheid, toekomstbestendig, waardevol, prettig leven, ruimte, enz. beschreven.

Discussie 

Begrijpelijk dat een visiestuk niet verder concreet gemaakt is of SMART omschreven. Het is dan ook lastig om “concrete adviezen” te geven. De ambities en wensen zijn goed en daar valt weinig over te adviseren maar er zullen zeker keuzes gemaakt moeten worden. Bijvoorbeeld de huidige of toekomstige bezuinigingsmaatregelen en de politieke werkelijkheid hebben op z’n minst invloed of kunnen op gespannen voet of zelfs haaks op de vastgestelde visie komen te staan.  
Ook zou de omgevingsvisie sterker worden door expliciet aan te geven wat we niet gaan doen. Wel zo helder en eerlijk.

Er zijn prachtige wensbeelden voor de woonkernen en wijken in "stedelijk gebied". Het zou mooi zijn als er ook een beetje inzicht zou zijn van de inzet en ontwikkel opgave om vanuit de huidige situatie /foto  (de 8000 nieuw is dan maar klein beetje en relatief makkelijk te beïnvloeden) om de gewenste situatie per woonkern of wijk te bereiken.

Specifiek is gevraagd om advies te geven over het thema toegankelijkheid. Uit de discussie kwamen vooral praktische en concrete punten naar voren: levensloopbestendige wijken, stimuleren van huizenruil/ doorstroming, omzien naar elkaar in de wijk/straat.  Ook zou een wijkcentrum/fysieke plaats in elke kern en elke wijk aanwezig moeten zijn. Het blijkt erg moeilijk om op visieniveau hier aanvullende adviezen te geven.

Adviezen

De ASD heeft waardering voor het ontwerp omgevingsvisie Barneveld 2040. Op visieniveau zijn er geen adviezen maar de ASD is wel van mening dat toegankelijkheid dicht bij de burger gebracht moet worden en in dat kader is een wijkcentrum (of vergelijkbaar) per kern én per wijk een belangrijk pluspunt.  

Daarnaast wil de ASD betrokken blijven bij de verdere concrete invulling. In dat kader adviseert de ASD een periodieke (tweejaarlijkse) evaluatie van de omgevingsvisie met de ASD met als specifiek thema toegankelijkheid.

Reactie van de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) op de voorstellen voor de verhoging van de schoolkostenregeling en het schrappen van de minimaregeling 'computerregeling' 
De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) heeft de voorstellen voor de verhoging van de schoolkostenregeling en het schrappen van de minimaregeling 'computerregeling' zorgvuldig bekeken en wil graag de volgende punten onder de aandacht brengen:

1. Oude regeling en schoolkostenregeling: 

• De oude regeling wordt als ineffectief beschouwd. Computers zijn veel duurder geworden en er zijn soms meerdere kinderen per gezin. De vergoeding van € 500,- is hierdoor niet toereikend.  De schoolkostenvergoeding wordt tijdelijk (twee jaar) verhoogd en gaat ook rechtstreeks naar de inwoner, wat een breder alternatief is.  
• Nieuwe regelingen en de schoolkostenvergoeding zijn belangrijk, omdat de schoolkosten niet alleen computers zijn, maar ook voor andere schoolactiviteiten.

2. Armoede en scholen: 

• Scholen hebben een vangnet en zorgen ervoor dat leerlingen die de kosten niet kunnen betalen, toch geholpen worden. Het is belangrijk dat scholen ouders doorverwijzen naar de gemeente als zij niet in staat zijn om de kosten te dekken. Scholen zijn zich vaak niet volledig bewust van de impact van armoede op hun leerlingen. Het is belangrijk dat de gemeente stappen zet om dit te verbeteren. Scholen zouden laptops moeten kunnen en willen verzorgen, en met name mentoren hebben een signaleringsfunctie. Het zou aan te bevelen zijn dat mentoren hier meer over geïnformeerd worden.
• Er wordt per individu gekeken naar de mogelijkheden, of het nu gaat om een maandelijkse betaling van € 10 of een eenmalige betaling van € 1000.

3. Privacy en verantwoording: 

• Het is belangrijk om aandacht te besteden aan privacy kwesties. Wat betreft de verantwoording, vinden wij dat het doel van de schoolkostenvergoeding duidelijk moet zijn: het dekken van schoolkosten. Hoe ouders dit doen, is aan hen. Het is een burgerlijke verantwoordelijkheid, waarbij scholen een begeleidende rol spelen en ouders doorverwijzen naar de gemeente indien nodig.

De ASD adviseert daarom positief om de oude computerregeling af te schaffen en de schoolkostenregeling te verruimen. 

Als ASD zijn we enthousiast over het programmaplan. We kunnen ons vinden in de breedte van het programma. De relaties die gelegd worden met gezondheid en wonen zijn evident. We onderschrijven de leidende principes. Bijvoorbeeld maatwerk als leidend principe. We moeten meer weg van hokjes-denken en werken vanuit het gegeven dat ieder individu en elk probleem anders is. En we moeten bijvoorbeeld ook beseffen dat mensen zich onder stress, waar vaak sprake van is bij bestaansonzekerheid, anders gedragen. Respect voor de persoon, luisteren en doorvragen zijn belangrijke basisbeginselen in de dienstverlening naar inwoners om ze echt verder te helpen. Ten slotte zijn we blij met de concreetheid van de inspanningen.

In het programmaplan zien we terug dat er gewerkt wordt aan ontwikkelingen die nodig zijn. De veranderopgave die daarmee beoogd wordt, is er tegelijkertijd één die een grote uitdaging vormt om in de praktijk te brengen en continu aandacht vraagt.

Een advies van de klankbordgroep Werk en Inkomen

Tijdens de ASD-vergadering op 25 september is de Adviesraad Sociaal Domein en de Jongerenraad gevraagd om advies te geven over de integrale cultuurvisie. Dit beleidsinstrument is nieuw voor de gemeente Barneveld. In een interactieve sessie zijn de vier ambities en speerpunten uit de conceptcultuurvisie gepresenteerd aan de ASD en de Jongerenraad.

Tijdens de sessie is tot het onderstaande advies gekomen:

Ambitie 1: Cultuur is voor alle inwoners bereikbaar

Advies:

• Let op de uitvoerbaarheid. Wees duidelijk over de financiële middelen en de criteria waarop de gemeente mogelijkheden biedt.
• Denk aan inclusie, toegankelijkheid en bereikbaarheid in brede zin. Mensen met fysieke of financiële beperkingen moeten de gelegenheid krijgen om deel te nemen, en bijeenkomsten moeten toegankelijk zijn.
• De ambitie om cultuur voor alle inwoners bereikbaar te maken is breed. Denk na over de grenzen hiervan en geef het concreet vorm.

Ambitie 2: Cultuur draag bij aan de hele samenleving

Advies: 

• Maak van cultuur draagt bij aan de hele samenleving, cultuur draagt bij aan het samenbinden van de Barneveldse samenleving. Dit maakt cultuur inclusief en niet beperkt tot bepaalde groepen.
• Zorg ervoor dat jongeren goed geïnformeerd zijn over de projectsubsidies en weten hoe ze deze kunnen aanvragen. Het is belangrijk dat er iemand beschikbaar is om hen hierbij te ondersteunen.
• Cultuureducatie in het onderwijs moet aantrekkelijk zijn en geen verplichting. Overweeg een keuzebudget, zodat leerlingen zelf kunnen kiezen welke culturele activiteiten hen aanspreken.
• Maak deelname niet te verplichtend. Laat de betrokkenheid van de gemeente verbindend zijn en nodig alle scholen en jongeren uit om mee te denken.
• Vergeet niet om aandacht te besteden aan ouderen. 

Ambitie 3: Cultuur is overal

Advies:

• Investeer in de dorpen en wijken. De wijken in Barneveld zijn groter dan de dorpen en hebben een eigen culturele identiteit.
• Faciliteer laagdrempelige maak- en presentatieplekken. Denk creatief na over mogelijke locaties, zoals oude gebouwen buiten het dorp, waar jongeren een creatieve ruimte kunnen hebben (bijvoorbeeld Halfweg).
• Benader presentatieplekken op een creatieve en toegankelijke manier. Overweeg om lege panden in het centrum te verplichten om kunst tentoon te stellen.
• Publiceer een Barneveldse cultuurkrant voor meer zichtbaarheid van het cultuuraanbod. Dit kan zowel online als offline plaatsvinden.

Ambitie 4: Sterke infrastructuur met slagkracht en breed bereik

Advies:

• Houd rekening met de regeldruk. Vergunningen en culturele codes brengen veel administratieve lasten en kosten met zich mee.
• Probeer verenigingen tegemoet te komen door bijvoorbeeld de kosten te verlagen en meer ondersteuning te bieden.
• Monitor als gemeente goed waar subsidies aan worden uitgegeven en of ze bijdragen aan de gestelde doelstellingen.
• Het zou geweldig zijn als deze voorstellen gerealiseerd worden.
• Vergeet niet de aandacht voor individuele kunstenaars.

Op 1 januari 2023 is in de gemeente Barneveld het Participatiebeleid ingegaan.Met de Adviesraad Sociaal Domein van de gemeente Barneveld is tijdens verschillende sessies nagedacht over de onderstaande vragen.

De gemeente is verantwoordelijk voor een zo inclusief mogelijke samenleving in Barneveld. De Valleihopper is voor een bepaalde doelgroep hierbij zeer zinvol. De ASD is van mening dat er diverse drempels opgeworpen worden waardoor het inclusieve karakter voor deze doelgroep steeds lastiger wordt. Daarnaast is de ASD bang dat het voor aanbieders ook steeds onaantrekkelijker wordt om dit vervoer aan te bieden; “zijn er straks nog wel aanbieders?” Hierdoor bestaat het gevaar dat deze vervoerswijze in de toekomst niet meer mogelijk zal zijn. De ASD adviseert dan ook om goed notie te nemen van de aandachtspunten die de ASD heeft vermeld in een bijlage. Hiermee wil de ASD een goede voorziening zoals de Valleihopper ook in de toekomst beschikbaar houden!

In het advies over de SPUK (specifieke uitkering) stelt de ASD onder andere:

In het ontwerp plan van aanpak komt de doelgroep kwetsbare jongeren te weinig naar voren.

Bij veel sporten bijvoorbeeld ontbreekt ook de kennis bij de aanbieders om deze doelgroep te begeleiden. Denk bijvoorbeeld aan training om met bepaalde doelgroepen om te gaan/inzicht te krijgen in de problematiek om nog meer inclusie te kunnen doen.

Een ander voorbeeld is het thema overgewicht bij kinderen. Er is al eerder een proef geweest of misschien is deze er nog, maar een aantal kinderen die mee wilden doen en op speciaal onderwijs zaten, waren nog niet thuis op het tijdstip dat het gegeven werd. Want hun schooltijden weken af en ze moesten nog ruim een uur in een busje van leerlingenvervoer zitten om thuis te komen. Het is ook fijn als zij de gelegenheid zouden krijgen om hier aan mee te doen.

Bekijk eenzaamheid als een breed maatschappelijk probleem. Niet alleen gericht op ouderen.

De ASD vindt onder andere:

• Het onderwerp armoede mist.

In het aangepaste ontwerp is in het tekstgedeelte over ‘beeld van inclusie in Barneveld’ dit onderwerp opgenomen. In hoofdstuk 3 is een figuur opgenomen waarin diverse factoren staan die de diversiteit van een samenleving kenmerken, financiële factoren maken daar onderdeel van uit.

Het beleidskader is een kader waarin de belangrijkste punten genoemd worden. Er wordt niet ingezoomd op onderdelen of duidelijke acties. Dit komt terug in de jaarlijkse lokale inclusie agenda, waarover onder meer met de Gehandicaptenraad afstemming plaatsvindt.

Het beleidskader is het generieke beleid. Het specifieke armoedebeleid of de minimaregelingen is een beleidsthema op zich, waarin inclusie (vanuit het beleidskader) meegenomen kan worden. 

• Thema bewustwording van belang.

Bewustwording is een belangrijk thema voor iedereen. Het is goed dat dit een apart doel is in het beleidskader en hier meer aandacht voor komt. 

• Wonen als aandachtspunt

Van jongeren met een lichamelijke beperking wordt verwacht dat we gewoon meebieden met huurwoningen van de woningstichting. De oppervlakte wordt steeds kleiner. En als u in een rolstoel zit, is de oppervlakte niet voldoende. Hier wordt een knelpunt ervaren. 

• Sociale samenhang

Inclusie houdt verband met sociale samenhang. De gemeente Barneveld heeft in 2010 een onderzoek laten doen naar de sociale samenhang door het Centrum voor Samenlevingsvraagstukken. Geadviseerd wordt om te kijken naar een update. Dit zal worden opgepakt.