Aangenomen geslachtsnamen 1812, 1826

Versie 1 juni 2002

Inleiding

Bij keizerlijk decreet van 18 augustus 1811 werd iedereen in Nederland bevolen binnen een jaar een geslachtsnaam aan te nemen. Velen namen dit bevel niet ernstig op en kozen namen die hun nageslacht dikwijls in grote verlegenheid hebben gebracht. Anderen gaven er in het geheel geen gehoor aan.

Bij decreet van 17 mei 1813 werd de termijn daarom verlengd tot 1 januari 1814 en bij Koninklijk Besluit van 5 november 1815 werd het bevel, onder strafbedreiging, nog eens herhaald.

Bijgaand vindt u de bewerkte registers van aangenomen geslachtsnamen in de gemeente Barneveld. Voor deze bewerking werd gebruik gemaakt van:

1. "Register ter inschrijving der verklaringen, door ingezetenen van den christelijke godsdienst af te leggen, wegens aanneming van geslachtsnamen", 1812-1826.
   n.b. Inhoud:
   a. Geslachtsnamen aangenomen door personen die de joodse godsdienst belijden;
   b. Geslachtsnamen aangenomen door personen die de christelijke godsdienst belijden;
   c. Geslachtsnamen aangenomen door personen in de gemeente Barneveld in het jaar 1826;
   d. Alfabetische index op de aangenomen geslachtsnamen onder b.
   Gemeentearchief Barneveld, inventaris oud-archief, voorl. inv. nr. 285
2. Een zgn. 'dubbel' register van aangenomen geslachtsnamen in 1826, zie 1, onder c.
   Gemeentearchief Barneveld, inventaris nieuw-archief.
3. "Register ter inschrijving der verklaringen, door ingezetenen van den christelijke godsdienst af te leggen, wegens aanneming van geslachtsnamen" in de mairie Garderen, 1812.
   Rijksarchief Arnhem, Archief burgerlijke stand Garderen, inv. nr. G1 en G2.

Blijkens een schrijven van het Rijksarchief in Gelderland van 11 november 1977, nr. 77/A-566/Mts, bevinden de met Garderen overeenkomende registers voor de Mairie van Voorthuizen zich niet in het Rijksarchief te Arnhem.

Ten aanzien van de bronnen enige opmerkingen:

ad. 1 a. De akten waarin personen van de joodse religie een geslachtsnaam aannemen, zijn niet genummerd en volledig gedateerd. Ook werden deze akten niet door de

betrokken aangever mede ondertekend.

b. De akten waarin personen van de christelijke religie een geslachtsnaam

aannemen zijn niet door de betrokken aangever mede ondertekend in de periode

1812-1815. De akten zijn genummerd 1 t/m 341.

c. Deze akten zijn in principe mede ondertekend door de betrokken aangevers. Er

komen twee akten voor genummerd "16" en "16*", en twee akten genummerd

"17" en "17*". In het onder 2 genoemde dubbele register daarentegen driemaal een akte "16". Bij de bewerking is deze laatste fout aangegeven. De nummers

103 t/m 112 zijn abusievelijk overgeslagen en komen ook in het dubbele register

niet voor. De akte "131" (een verbetering van "132") heeft tot gevolg dat "134" en "134*" naast elkaar voorkomen. In het dubbele register treft men dan ook tweemaal een akte "136" aan.

ad. 2 Zie 1, onder c.

ad. 3 Dit register bestaat uit twee gedeelten. Bij schrijven van 12 november 1812 werd door de maire van Garderen, H.J.S. Erkelens, verzocht om hem nogmaals twintig bladen te willen toesturen "uit hoofde dat hetzelve dan voor 170 personen zou dienen kunnen". Het eerste gedeelte omvat de nummers 1 t/m 163, het tweede gedeelte de nummers 164 t/m 205.

Het valt te betwijfelen of Van Erkelens deze bladen wel tekort kwam omdat een groot aantal personen tweemaal in het Garderense register voorkomt. Aangezien alle akten op 4 november 1812 zijn gedateerd, heeft men dus naar alle waarschijnlijkheid ten aanzien van de tweede datering (bewust?) een fout gemaakt. Omdat de nummering wel doorloopt werden de zgn. "tweede vermeldingen" eveneens in de bewerking opgenomen, ook in het patroniemengedeelte. Aangezien een aantal mensen uit Garderen zich in 1826 nogmaals lieten registeren kan één en dezelfde persoon driemaal in de lijsten voorkomen.

Sommige mensen zouden het nooit begrijpen. Hendrikje Cornelissen, weduwe van Beert Evertsen, later van Geurt Hendriksen, nam drie verschillenden geslachtsnamen aan. Voor Wouter Willemsen uit Garderen werd in 1812 de geslachtsnaam "Boven" genoteerd, hetgeen in 1826 nog eens door de dienstdoende ambtenaar werd bevestigd. De aangever ondertekende laatstgenoemde akte echter met "Boeven". Zijn nageslacht zou sedertdien de achternaam "Boeve" gebruiken.

Verantwoording bewerking

Gekozen werd voor een gecombineerd systeem van bewerking van de gegevens naar de voorbeelden

van mevrouw T. Hoekstra te Ermelo (Putten) en de heer W. van Deelen te Wageningen (Ede).

In het eerste bestand vindt u de volgende kolommen:

1. aktenummer: nummer zonder verdere aanduiding : Mairie, resp. gemeente Barneveld,
   1812-1825;
   nummer met toevoeging * : Gemeente Barneveld, 1826 en
   nummer met toevoeging G : Mairie Garderen 1812.
2. aangenomen geslachtsnaam.
3. patroniem.
4. nadere woonplaats; in volgorde van belangrijkheid: boerderij, buurschap, dorp. Bij de voor de maire van Garderen verleden akten staat steeds vermeld "Garderen". Hieronder zijn echter ook inwoners van Essen, Garderbroek, Kootwijk, Kootwijkerbroek en Stroe begrepen.
5. eventueel beroep.

In het tweede bestand vindt u de volgende kolommen:

1. patroniem.
2. aangenomen geslachtsnaam.
3. datum van het verleden van de akte.
4. bijzonderheden. Aangezien in 1826 de akte door de persoon in kwestie mede werd ondertekend, konden hier de analfabeten worden aangegeven, alsmede een eventuele
   afwijkende wijze van spelling van de naam.

U kunt hieronder de pdf-bestanden downloaden: